Рана, нанесенная оружием, зажила,
Боль, которую она принесла, прошла.
Но рана, нанесенная словом,
Осталась на моем сердце.
Место, куда попала пуля, может зажить,
Со временем оно исчезнет.
Но когда слово попадает в сердце,
Оно остается там навсегда.
Сила оружия — это боль для тела,
Она причиняет боль на время.
А злое слово
Лишает покоя, пока я жив.
Врач вылечит рану от пули,
Сделает лекарства, поможет.
А рану, нанесенную словом,
У кого хватит сил вылечить?
Рана, нанесенная оружием, зажила,
Время над ней поработало.
Но рана, нанесенная словом,
Осталась, оставив след на сердце.

I
Сийлахьчу Маккахь дуьненчу ваьлла,
Серло ю иза дуьненна елла.
ТӀаьххьара Пайхамар — Делан Элча ву,
Мухьаммад варца вай дозалла деш ду.
ТӀехтухуш (Припев):
Я АллахӀ, декъалве Хьан сийлахь Элча,
Маккахь и дуьненчу ваьллачу дийнахь.
ТӀаьххьара Пайхамар — адаман нур ду,
Мухьаммад — веза Элча, вайн серло ю.
II
Делан дош кхачийна цо дерриг халкъана,
Нийса некъ гайтина бусалба умматна.
Маккин и сийлахь латта деза ду,
Цигахь вайн Пайхамар кхиъна волуш ву.
III
Сийлахь ю Макка — и цуьнан вина меттиг,
ТӀаьххьара Пайхамар — вайн дегнийн илли.
АллахӀан Элча ву, Делан пурбанца,
Декъал ве иза Хьоьга доьху вай, ЯллахӀ!

1-ра куплет:
Маьлхан зӏаьнарш санна, чуйогӏу хьо классе,
Хьол хьекъална оьзда хьехархо вац цхьа а.
Мадина Рамзановна, хьан хӏора урок,
Дог ирсе деш йогӏу, пайдехь ю тхуна.
Оьрсийн мотт — и хаза, и дийна вай мотт —
Ахь тхуна бовзуьйту, вайн ненан мотт санна.
Терек (Припев):
Хьан цӏеначу дегӏна, хьан сийлахьчу ойлана,
Хазачу дешнашна, ахь тхуна луш долчу —
Баркалла олу оха! Ирсе хила хьо даим,
Тхан кхиамаш хилий хьан дагна там беш.
Хьол дика хьехархо дуьненахь карор вац,
Хьан бӏаьргийн нуьро тхан некъ серлабоккху!
2-ра куплет:
Даим хьо елало, дог кӏеда ду хьан,
Дикалла ло ахь хьан дешархошна.
Хьан собар — чӏогӏа берд, хьан къамел — исбаьхьа,
Хьан хӏора дош ду деза, нур догуш санна.
Дикачу дашна а, нийсачу некъана а,
Хьол дика хьехархо тхуна карор вац.
Бридж:
Хьан дахарехь даим хуьлийла бӏаьсте,
Хьан са ирсах, йовхонах дуьззина хуьлийла.
Оха лара до ахь делла долу хьекъал,
Хьан безаман дуьхьа Дела реза хилийла!
Финал:
Тхан толамаша доккхадойла хьан дог,
Ирсан серло хилийла хьан хӏора сохьтехь!

1-ра куплет:
Маьлхан зӏаьнарш санна, чуйогӏу хьо классе,
Хьол хьекъална оьзда хьехархо вац цхьа а.
Мадина Рамзановна, хьан хӏора урок,
Дог ирсе деш йогӏу, пайдехь ю тхуна.
Оьрсийн мотт — и хаза, и дийна вай мотт —
Ахь тхуна бовзуьйту, вайн ненан мотт санна.
Терек (Припев):
Хьан цӏеначу дегӏна, хьан сийлахьчу ойлана,
Хазачу дешнашна, ахь тхуна луш долчу —
Баркалла олу оха! Ирсе хила хьо даим,
Тхан кхиамаш хилий хьан дагна там беш.
Хьол дика хьехархо дуьненахь карор вац,
Хьан бӏаьргийн нуьро тхан некъ серлабоккху!
2-ра куплет:
Даим хьо елало, дог кӏеда ду хьан,
Дикалла ло ахь хьан дешархошна.
Хьан собар — чӏогӏа берд, хьан къамел — исбаьхьа,
Хьан хӏора дош ду деза, нур догуш санна.
Дикачу дашна а, нийсачу некъана а,
Хьол дика хьехархо тхуна карор вац.
Бридж:
Хьан дахарехь даим хуьлийла бӏаьсте,
Хьан са ирсах, йовхонах дуьззина хуьлийла.
Оха лара до ахь делла долу хьекъал,
Хьан безаман дуьхьа Дела реза хилийла!
Финал:
Тхан толамаша доккхадойла хьан дог,
Ирсан серло хилийла хьан хӏора сохьтехь!
Абзаев Ӏабдул-Малик

Кхойтта шо даьккхира вай кхечу махкахь,
Кхойтта шо хьийгира вай дог дохийла.
Шийтта итт доьзал бара — цхьа доьзал бисира,
Шийтта итт доттагI вара — цхьа доттагI висира.
Шийлачу Сибрехахь, дай баьхначу лаьттах,
Вайн къам ма даьккхира, дог хьоьстуш доцуш.
Чов йина дегнаш, мацалла хIаллакьхилла,
Къонахий дIабевлира, хIу доькъуш боцуш.
ЧIагIо ю вайн дегнашкахь, йоккха ю чов,
Вайн дайша лайна и, виц ца валалуш.
Дийна бу тахана а оцу некъан тешаш,
Даймахка сатуьйсуш, цIа берза гIерташ.
Кхойтта шо — иза вайн къоман лазам,
Кхойтта шо — иза вайн даг тIера таммагI.
Дала шен къахетам хьуна бойла, нохчийн къам,
Юха ма гойтуьйла иштта ирча зама.

Цкъа маца а, лекхачу лаьмнашна йукъахь йолчу хьуьнхахь, Керла шо тӀедойла герга деанчу хенахь, цхьа тамашийна хӀума хилира. Хьуьнан массо а бахархой — чан кӀорнеш, цхьогалш, пхьагалш — сатуьйсуш хьоьжура оцу дезачу денна. Ткъа уггаре чӀогӀа цара хьоьжуш верг ГӀура Дада вара.
ЦӀеххьана стигал, нур а деш, кхерста йолаелира. Мархашна йукъара, детин салаз тӀехь хиина, ГӀура Дада гучувелира. Иза лаьтта охьа ца воссара, цо берашка а, хьуьнан акхарошка а кхайкхира:
— Схьадуьйла, тахана вай стигалахь хоьхкур ду!
Массо а, вовшах а кхетта, цуьнан тамашийначу салаз тӀе хиира. Салаз, хӀаваэ хьала а йаьлла, седарчашна йукъахула иккхира. ГӀура Дадас шен детин гӀаж стигала кховдийра, тӀаккха кӀайчу патарш санна, ло охьаэга долаелира.
Оцу буса берашна стигалан эшарш хизинира. Массо а кхийтира: Керла шо — иза тамашийна хӀуманаш кхочуш хуьлу зама йуйла.
ГӀура Дадас, бераш салаз тӀехь стигалахь а хьоьвзийна, цӀа кхачийра. ТӀаккха, Керла шо декъал а деш, совгӀаташ дӀасадиста вахара иза.

Моя дорогая, любимая мама,
Ты — сердца отрада и радость моя.
Душевным теплом ты меня согревала,
Что делал бы я, если б не было сего дня?
Прости меня, мама, за все упущенья,
Коль в чем-то когда-то тебя подводил.
Слов нежных о матери — целое море,
Но выразить всё не хватило бы сил.
Спасибо, родная, за то, что взрастила,
Достоинство, скромность и честь мне привила!

ГӀиллакх-оьзда хьехо волалахь,
«Ма кӀордийна хьо», — олу хьуна.
Амма дегнаш кӀеда дита аш,
И хьехар вайна оьшуш дуна.
Дитиначохь гӀиллакх дитахь вай,
Нахах эхь а, ийман лардеш.
КӀордийна аьлла, собар ма хадий,
Диканиг хьехаде, вонна дуьхьал лаьтташ.

О, ты прекрасен, град Стамбул,
Где синь Босфора волны плещет,
Где гордый зов и шумный гул
В лучах полуденных трепещет.
Минареты в небеса
Устремились стройным рядом,
Твои дивные глаза
Смотрят кротким, тихим взглядом.
Шелк садов и пыль дорог,
Запах кофе и жасмина —
Ты пленителен и строг,
Вечной красоты картина.

Тхан школехь чӀогӀа дика адам ду,
Даимна елаелла, екхаелла ю.
Самукъане йолуш, ирсе ю Ӏайшат,
Массарна а луш ю цо даггара марзо.
Гонахарчу нахана нур санна лепа,
Ела а елла, и юьхь-сибат хаза.
Даимна иштта и ехийла ишколехь,
Декъала хилийла хьо, хьоме Ӏайшат

1-ра дакъа: Арахь ловзар
Цхьана аьхкенан де дара иза. Малх чIогIа схьахьоьжуш бара, тхан кертахь доттагIашца ловзуш самукъане дара тхуна. Тхо дIасауьдура, вовшахтухуш лелара. Амма цхьа хан яьлча, суна чIогIа хьогал хеттара. Оцу хенахь суна дагайиара нанас кечйина шийла, мерза компот. Иза дагаеача, кхин ловза а ца лаара, со сихха чувахара.
2-гIа дакъа: Мерза компот
Чувахча, нанас суна, хьогалла дIаялийта, кружки чу компот а йоьттина, хьалха йиллира. Со чIогIа хьогалла велла волу дела, цхьа крушка мелла Iебаш вацара. Иза иштта мерза а, тIех тамехь а яра, со саца ца луш, ах банка мелла бен ца Iебира. Оцу дийнахь малх кIелахь ловзар а, нанас кечйина мерза компот а даима сан даг чохь йисна.

Глава I: Безаман дош
Цхьана юьртахь, цхьана цӀахь, кхуьуш вара кӀант,
Дас а, нанас а кхобура и, хьоьстуш массо кант.
ЦӀе а ца йоккхуш, «КӀант!» олий кхойкхура даима,
Цу дешан марзо йара церан дегнашкахь хила.
«КӀант, хьажал кхузехьа!» — олура дас паргӀат,
«КӀант, маца вогӀу хьо?» — нана латташ неӀар кӀела.
Глава II: КӀентан дог-ойла
Амма хан мел йолу, кӀантана и хала хийтира,
Шен сий лахара ду моьттуш, дог цуьнан ийзира.
«Со хӀинца воккха ву, шен некъ а бу сан,
ХӀунда кхойкху соьга иштта, ма кӀорда ди суна!» —
Ойланаш иккхина, накъост волчу и вахара,
Шен кийрара лазам цо цуьнга дӀабийцира.
Глава III: ДоттагӀчун хьехам
Накъост вистхилира, хьаьжна цуьнан бӀаьргашка:
«Хьо-м ирсе ву, кӀант, лацахьа и хьайн дегнашка.
Хьо воцуш кхин кӀант бац церан, хьо ву гӀоьнча,
Церан массо а сатийсам, дог-ойла хьоца ю-кх.
Иза безаман билгало ю, цара хьо ларар ду,
Дас-нанас кхайкхар — иза хьан сий а, ирс а ду».
Глава IV: ДӀадилла и диг!
КӀант цӀа веара, коьрте керла ойла еара,
Нанас «кӀант» аьлла кхойкхуш, цуьнан безам цунна гира.
Керта чу волуш, гира шен да дечиг доькъуш,
«КӀант, хьо кхаьчна?» — хаьттира дас, кӀадвелла волуш.
«Кхаьчна, да! Ло соьга и диг, ас доккхур ду и!» —
КӀанта шен декхар кхочушдира, ларарца шен дин.
Глава V: Къонахчун сий
Цул тӀаьхьа цкъа а кӀорда ца дира цунна и дош,
Цунна хаара: «КӀант» — иза ду уггаре мерза дош.
Дас-нанас бохург дар — декхар хилла ца Ӏаш,
Иза ду сий, иза ду яхь, кху дуьненахь дехаш.
Доьзал — иза беркат ду, да-нана — ирсан хьост,
Царал хьоме хӀумма а дац, ма-аллара накъост.

I-ра Глава: Хьан хьехарш
Сан хьоме да, хьо эзар шерашкахь,
Декъала вахавойла тхуна хьо.
Хьоьца ду ирс сан массо деношкахь,
Ахь дечу хьехарша со нийса во.
II-гӀа Глава: Доьзалан корта
Хьо воцуш, сан дахарехь йиш яцара,
Доьзалан корта бу хьо, уггар воккханиг.
Хьан сий дар — декхар ду сан, кхин дацара,
Хьо ву-кха хӀусамехь уггар коьртаниг.
III-гӀа Глава: Декхар-иман
Деца лерам хилар — вайн деза гӀиллакх,
Цо бохучун тӀера вала йиш яц сан.
Дас олу дош — и ду сан декъалхиллар,
Цунна муьтӀахь хилар ду сан декхар-иман.
Абзаев Ӏабдул-Малик

Ширачу заманан гӀиллакх а, ламаст,
Дендина, чӀагӀдина, хьайна и дезаш.
Тишалла дӀайаьккхина, серладокхуш сибат,
Мехкан Дас схьадиллина «Синмехаллин» некъаш.
Баркалла хьуна, Рамзан-Хьаьжа, лараме,
Вайн орамаш лардарна, дог иштта догуш.
Къоман сий айбарна, и доккха гӀуллакх ду,
Тхан дозалла ду хьо, сирла некъ боьллуш.
Ширалла тиша ца йойтуш, цӀийеш,
Вайн гӀиллакх-оьздангалла тӀекхуьучунна луш.
Мехкан сий лакхадахь, ирсе зама хьоьхуш,
Дехийла хьо, лараме Да, къоман дог хьоьстуш!
Абзаев Ӏабдул-Малик

Ва, кIант-йоIа хьовсийша, ма тамаша бу,
Раянин даг чохь-м цхьа пису ма ду!
Дуьне а духур ду, и дийна дита,
Цуьнан цхьа чо ахьа ма бита бита!
Йижарша боху: «Даккха хьо ара!
Оцу писуна-м вай ца дезаш хилла!»
Раянас олу: «Ма дийца и эрна,
Хьастам беш хьостуш, и дита вай кертахь!»
Ша лийр ю бохуш, и лардина Раянас,
Писуна кIело ца яйта цхьаьнга а.
ХIара забар яра, вай декъалдарна.

Хьалха заманахь цхьана ломан юьртахь дехаш хилла цхьа жима стаг. Цуьнан цӀе Мохьмад хилла. Иза шен дена-нанна муьтӀахь а, гӀиллакхе а кхиина. Мохьмадана даима дагадогIура шен дена дош: «Къонах хила атта дац, амма и лакхалла ларъян еза».
Цкъа Мохьмад генна махка воьдуш хилла. Некъахошна юкъахь тайп-тайпана нах хилла. Цхьаболчара шайн ненан мотт бицбина, ийна буьйцура, кхечара оьздангалла йохош, вовшашца эхь-бехк доцуш къамелаш дора. Мохьмадана иза гича, цуьнан даг чу Абзаев Ӏабдул-Маликан дешнаш деара: «Вац и къонах шен ненан мотт ларбеш вацахь». Иза кхийтира — шен мотт бицбинчун шен орам а бицбелла.
Цхьана юьрта кхачале, некъахь царна цхьа воккха стаг вовшахкхийтира. Массеран а шайн гӀуллакх хилла, цхьа Мохьмад воцург, и воккха стаг волчу воьдур вацара. Мохьмад, шен говр сацийна, охьа а воьссина, воккхачу стагана гӀо дира. Цуьнан гӀиллакх а, оьздангалла а гуш яра хӀора боларца. ТӀаккха нахана хиира: «Ву и къонах гӀиллакх шегахь долуш велахь».
Шен некъ чекхбаьккхина юьрта цӀа веара Мохьмад. Наха цуьнан хьекъална а, майраллина а, оьздангаллина а ларам бора. Цо даима олура: «Стаг шен маттаца, гӀиллакхца, оьздангаллица бен къонах ца хуьлу».
Иштта Мохьмада шен дахарехь гайтира: «Ву и къонах шен ненан мотт ларбеш валахь... Ву и тӀаккха вуьззина къонах!»
Юьртахоша иза даима масалла оьцуш лелавора, хӀунда аьлча къонахалла — иза дешнаш дац, иза ненан матте, ламасташка а, оьздангалле а болу безам бу.

Хьоме хьехархо, хьан хьуьнар ду лакхара,
Ахь Ӏомийна тхуна вайн мотт — деза иллеш.
ЦӀена бийца а, дегнийн догӀа каро а,
Ахь кховдийна тхуна и хазаллин говзалла.
Припев:
Баркалла хьуна, тхан хьехархо хьоме,
Нохчийн мотт безарна, тхан ирс ахь иэди.
Даймохк а, мотт а — вайн синан бӀов ю,
И йовза ахь Ӏомий, хьо кхиамна вовзи.
Ахь довзийти тхуна и сийлахь кӀентий —
Вайн халкъан поэташ, дешнийн говзанчаш.
Арсанукаев Шайхис аьлла дош доккха,
Мамакаев Мохьмада илли аьлла мохках.
Грамматикин маьӀна — иза ду орам,
Ахь маьӀна дира хӀора дешан а ирх.
ЦӀердош ду — вайн дахар, дуьненан цӀе,
Билгалдош — вайн маттахь исбаьхьа сибат.
Хандош ду — вайн гӀуллакх, кхиаман некъ,
Хьоьца вай девзи и къайленан кхерч.
Дешнаш а, предложенеш а — иза ду тхан герз,
Мотт бийца Ӏаморна — хьуна хьалха вай ду деза.
Баркалла хьуна, тхан хьехархо хьоме,
Хьан хьехам — тхан дахарехь сирла нур ду.
Нохчийн мотт — вайн сий ду, вайн синан доза,
Ахь Ӏомийна и — тхуна маьлхан зӀаьнар ю!

Кхойтта шо даьккхира вай кхечу махкахь,
Кхойтта шо хьийгира вай дог дохийла.
Шийтта итт доьзал бара — цхьа доьзал бисира,
Шийтта итт доттагI вара — цхьа доттагI висира.
Шийлачу Сибрехахь, дай баьхначу лаьттах,
Вайн къам ма даьккхира, дог хьоьстуш доцуш.
Чов йина дегнаш, мацалла хIаллакьхилла,
Къонахий дIабевлира, хIу доькъуш боцуш.
ЧIагIо ю вайн дегнашкахь, йоккха ю чов,
Вайн дайша лайна и, виц ца валалуш.
Дийна бу тахана а оцу некъан тешаш,
Даймахка сатуьйсуш, цIа берза гIерташ.
Кхойтта шо — иза вайн къоман лазам,
Кхойтта шо — иза вайн даг тIера таммагI.
Дала шен къахетам хьуна бойла, нохчийн къам,
Юха ма гойтуьйла иштта ирча зама.

Безам бахна, хьо езарна,
Дог сан хьоьца ийна дара.
Хьан оьздачу боларх хьоьгуш,
БӀаьргаш хьоьга хьуьйсуш дара.
ХӀора сарахь, малх чубузаш,
Хьо со ларвеш Ӏара цигахь.
Амма кхоллам хийра бели,
Дог сан дити лазамахь.
«Жима ю и, хан ялале», —
Бохуш, дас-нанас ца яийти.
Безамах со хьоьгуш вити,
Ирсан некъаш дӀахадий ти.
Хьо чӀогӀа сан дагахь йиси,
Хьан оьздалла — даима.
Лазам хилла хьо сан диси,
ЦӀена безам, ма хала дара...

I
Малх схьакхеташ, нур даарца,
ДегIастанан лаьмнийн баххьашкахь,
АллахI декъал войла хьо, сан хьоме Да,
Тхан хIусаман нур, тхан дозалла!
II
Дукха вахавойла хьо, лаьмнаш санна чIогIа,
Хьан даггара лаамаш кхочуш хуьлда.
Ирсе дахар, ирсе денош,
Дала хьуна совгIатна лойла!
III
ДIадахана вониш — хIордана буха,
Диканиг тIедогIуш — седа санна лепаш.
Хьан корта ма кIайлой, хьан дог ма делхийла,
Беркате ахча хьан карахь шортта хуьлда!
IV
Хьо ву-кха тхан гIортор, тхан сийсара седа,
АллахI Дала декъал войла хьо, хьоме Да!
Хьан марзо эзарнаш шерашка ехийла,
Тхан доьзалан ирс хьоьца гуттар а хуьлда!

Паччахьна ас доккха баркалла ала,
Лаьа суна, даггара сайн дешнашца.
Берийн самукъадаккха, хазалла гайта,
Цо меттигаш йира, вайн синош хьаста.
Маьждигаш схьадилли вайн Нохчийчохь цо,
Динан нур дӀасаҳийзош, дог цӀандеш вайн.
Ӏилманан некъаш а шуьйра цо дилли,
Дешарна, хьекъална неӀарш схьайилли.
Ишколаш, хьужарш, университет —
Кху махкахь кхоьллина серла бе некъ.
Къуран вай Ӏамош, дин чӀагӀдеш вай,
Баркалла хьуна, Рамзан хаьжа, вай!

Дала декъалвойла хьо, сан хьоме ваша Бувайсар,
Ирсечу дахаран серло гуттар хьан новкъахь йисара.
Вониг дӀа а доьдуш, диканиг тӀедеийла хьуна,
Массо а дика аьтту Дала латтабойла хьуна.
Даго ма-бохху хьан ирсе дахар хуьлийла,
Декъал хьо хиларца вайн дог а хьоьстуш лаьттийла.
Дукха вахавойла хьо, вон ца гуш, декъал хуьлийла,
АллахӀан къинхетам хьан дахарца гуттар биссийла!